Trong cơn bão tài chính và khủng hoảng kinh tế Mỹ năm 2008-2009, nhiều nhà kinh học theo trường phái kinh tế học Keynes, trong đó dẫn đầu là Paul Krugman mỉa mai bi quan khi cho rằng nền kinh tế Mỹ đã hết đường tăng trưởng và đi theo "thập kỷ đánh mất" của Nhật khi họ cho rằng nợ thu nhập của các hộ gia đình so với GDP tại Mỹ đã quá lớn dẫn đến triệt tiêu lực cầu tiêu dùng tư nhân.
Tuyên bố của Paul Krugman và nhiều nhà kinh tế học hệ phái Keynes góp thêm củi lửa gây hoảng loạn cho giới đầu tư, khi họ hốt hoảng bán đi nhiều tài sản Mỹ như trái phiếu, cổ phiếu,... đẩy thị trường thị trường chứng khoán Mỹ sụt giá tan tành, sản lượng trái phiếu Mỹ vọt lên trời, giá trái phiếu cắm đầu xuống đất. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích đầu tư cáo già Wall Street đã chỉ ra lỗ hổng tai hại của Paul Krugman là thiếu kinh nghiệm trong đầu tư nhưng thừa lý thuyết kinh tế cao siêu khó hiểu. Các tay đầu tư Phố Wall đã tự tin và thành công khi đầu tư vào cổ phiếu và đến bây giờ Dow Jones gần như có lúc vọt lên 20.000,00 điểm, khiến người ta tìm kiếm lại lý giải của Paul Krugman. Nhiều nhà đầu tư tức giận khi bây giờ tiếc hùi hụi là họ đã tẩu tán tài sản đầu tư sang Âu châu và bị lỗ nặng vì nhiều đơn vị tiền tệ của Âu châu sụt giá, chứng khoán cũng giảm giá, đầu tư vào trái phiếu thì gặp lãi suất âm tiêu cực,....
Về hồ sơ kinh tế học kinh điển, khi quốc gia đó khó bị vỡ nợ công do đồng tiền có giá thì ta đi đánh giá các khoản nợ khác để phân tích rủi ro khi bỏ tiền đầu tư kiếm lời. Đó là trong kinh tế học người ta còn tìm kiếm để đánh giá mức độ nợ của khu vực tư nhân so với GDP là bao nhiêu, và gói vào đó là nợ của các hộ gia đình so với GDP cao hay thấp để phân tích rủi ro tiềm ẩn về thị trường tiêu dùng của người dân có khả năng chống đỡ được sự suy yếu bên ngoài như là thị trường xuất khẩu bị co cụm gặp khó khăn do một số nước lãnh đoàn suy thoái kinh tế họ ít nhập hàng, hoặc một đợt suy thoái kinh tế để tính toán từng chi tiết để làm sao nền kinh chống đỡ được đợt suy thoái mà hạn chế tối đa việc làm giảm giá tài sản của dân chúng bị suy giảm.
Ở Anh quốc từng lãnh đòn khủng hoảng kinh tế năm 2009-2010, đó là khi khu vực nợ của các hộ gia đình tại Anh tăng đến gần 100%, tức là viết chính xác là 99,50% so với GDP trong hết quý thứ 3 của năm 2009. Tại Mỹ thì tỷ lệ nợ này được tích lũy tăng lên mức cao nhất là 95,5% so với GDP trong quý thứ 4 của năm 2007, và sau ấy gây ra khủng hoảng kinh tế.
Đó là bởi vì hầu hết các nước này tỷ lệ chi tiêu cho tiêu dùng nội địa trong nước chiếm khá lớn cho tăng trưởng kinh tế. Khi nợ này tăng cao khiến người dân họ tiết kiệm chi tiêu ít mua sắm hay đầu tư dẫn đến nhiều doanh nghiệp phá sản, ngân hàng mất nợ và vỡ nợ.
Về lý thuyết, Paul Krugman - Giáo sư kinh tế quốc tế tại các trường đại học hàng đầu của Mỹ, cũng là nhà kinh tế học đoạt Giải thưởng Nobel trong khoa học kinh tế năm 2008. Ông Paul Krugman trước đây lý giải sai lầm là khi cho rằng kinh tế Mỹ sẽ trôi vào "một thập kỷ bị đánh mất", giống như kinh tế Nhật Bản trong thập kỷ 90 của thế kỷ trước bởi khu vực nợ của các hộ gia đình tại Mỹ tăng nhanh quá cao như Nhật trước đây.
Thực tế, các lý thuyết kinh tế học nó chỉ là môn học tương đối trong dự báo phân tích kinh tế, và khác biệt rất lớn về chính trị của mỗi quốc gia cũng như dân số. Paul Krugman sai lầm là bỏ sót yếu tố "dân số mới tham gia lao động". Khi tỷ lệ nợ trên thu nhập của các hộ gia đình ở Mỹ, và Nhật là khác biệt dẫn đến lý thuyết kinh tế đó sai lầm.
Lý do dân số Nhật thì bị lão hóa, già đi, lực lượng tham gia lao động ngày càng ít đi vì nghỉ hưu. Khi mắc nợ như vậy tất nhiên họ chỉ lo đến việc để giành hay tiết kiệm, hay trả lãi, trả nợ vay ngân hàng khi mua tài sản như bất động sản hay cổ phiếu bị bóng tại Nhật xưa kia chẳng hạn. Điều đó không có gì sai cả, vì người ta lo trả nợ nên không chi tiêu, khiến nó lây nan qua lĩnh vực tiêu dùng khác, làm cho thị trường tiêu dùng yếu đi dẫn đến lực cầu tiêu dùng tư nhân sút giảm khi thị trường xuất khẩu đột ngột yếu đi thì khủng hoảng kinh tế xẩy ra là tất nhiên,....
Đối với Mỹ, do dân số đông, lực lượng mới tham gia lao động nhiều, và tiêu dùng nội địa cao hơn xuất khẩu. Đồng tiền Mỹ là đồng $ có sự chi phối toàn cầu lớn gấp nhiều lần đồng JPY của Nhật. Khủng hoảng kinh tế Nhật trước đây xuất khẩu rất mạnh, là kinh tế Nhật hay đạt số dư tài khoản hiện tại của họ như một phần trăm của GDP (nôm na nó như một thước đo đánh giá mức độ cạnh tranh quốc tế của một quốc gia đó). Khi đạt thặng dư tài khoản nhiều thì nó cho thấy nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn thu từ xuất khẩu, với xếp hạng tiết kiệm cao nhưng nhu cầu tiêu dùng trong nước yếu của người dân. Nó cũng giải thích phần nào Nhạt có khối dự trữ ngoại hối nhiều nhất thế giới xưa kia, và hiện nay xếp thứ hai trên thế giới sau TQ, và đầu về sở hữu tài sản Mỹ như hình thức nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ,...
Đối với Mỹ, khủng hoảng nợ khu vực tư nhân, chẳng hạn nợ thu nhập của các hộ gia đinh trên GDP khác với Nhật năm xưa, đó là thời đó Nhật duy trì lãi suất siêu thấp, còn Mỹ gặp khủng hoảng nợ nần kiểu này thì lãi suất của Mỹ. Cụ thể tính từ thời tháng 2/1999 thì ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đã duy trì lãi suất 0%, và họ hết đường hạ lãi suất nữa và cứ để kinh tế trôi đâu thì trôi cho đến khi Nhật phát minh ra khí cụ đầu tư nới lỏng định lượng (Quantitative Easing - QE),... Trong khi Mỹ thì khủng hoảng nợ nần của họ khi lãi đó lãi suất Federal Funds Rate vào cuối năm 2007 là 4,25%, và tháng 1 năm 2008 là 3,50%, và cứ thế FED cắt hạ lãi suất tới mức 0,25% vào tháng 12/2008, tức là FED 7 lần cắn hạ lãi suất Federal Funds Rate thì người ta vẫn có lực cầu chi tiêu và tăng đầu tư, dù nợ cao thì họ vẫn nghĩ đến việc tìm kiếm việc làm hay mở rộng sản xuất để trả nợ, nên Mỹ hoàn toàn khác với nợ của Nhật.
Chuyện thứ nữa là Mỹ là quốc gia đã quen bị âm thâm hụt tài khoản vãng lai, nôm na là Mỹ có mức nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu, nó gợi ý xem như một tỷ lệ tiết kiệm thấp của Mỹ thấp, và tỷ lệ tiêu dùng cá nhân cao và mức tiêu thụ nội địa mạnh. Khi Mỹ hạ lãi suất, tiền Mỹ mất giá thì Mỹ có khí cụ đầu tư là tăng xuất khẩu ra ngoài vì hàng Mỹ rẻ dễ cạnh tranh, dân Mỹ thì sợ đồng $ mất giá thì lo tranh thủ tăng mua sắm và tăng đầu tư, kể cả mua cổ phiếu thúc đẩy công ty mở rộng kinh doanh, họ không cất tiền trong nhà kỹ như dân Nhật, nên vì chi tiêu, tăng đầu tư mạnh của tư nhân khiến cho nền kinh tế Mỹ phục hồi nhanh chóng,...
Đó là lỗ hổng tai hại mà nhiều nhà kinh học theo trường phái kinh tế học Keynes, trong đó dẫn đầu là Paul Krugman thiếu sót.
Trang blogs của Paul Krugman được nhiều người xem, bạn đọc xem ở đây: krugman.blogs.nytimes.com/
Lý thuyết kinh tế của Keynes, nguồn IMF: www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm
Phương Thơ - Morgan Stanley (NYSE: MS)
